Co to jest rzeka, las i góra

Kategoria: Szerokie horyzonty Opublikowano: piątek, 19 kwiecień 2013 Renata Kuroczycka

Strome szczyty górskie, malownicze wstęgi rzek i różnokolorowe jesienne połacie lasów bywają natchnieniem oraz inspiracją dla malarzy, a także fotografików. A przecież wszystkie te piękne pejzaże są dziełem natury, która działa według ściśle określonych praw natury. Z punktu widzenia biologa czy geografa każdy – nawet najbardziej niezwykły krajobraz – to po prostu specyficzna forma natury, którą można opisać i sklasyfikować.

 

RZEKA to naturalny, znajdujący się na powierzchni ziemi, ciek wodny, płynący własnym korytem, które powstaje wskutek erozji (czyli wymywania ziemi przez wodę). W Polsce za rzekę przyjęto uznawać ciek wodny o powierzchni dorzecza przekraczającej 100 km² (dorzecze to wszystkie malutkie rzeczki, które wpadają do jednej większej rzeki, zasilając ją swoimi wodami).
W zależności od wielkości dorzecza, rzeki można podzielić na:
   - małe 1.000 – 10.000 km²,
   - średnie 10.000 – 100.000 km²,
   - duże 100.000 – 1.000.000 km²,
   - wielkie ponad milion km².
Najdłuższe rzeki świata:
   - Amazonka długość: 7 tys. km, dorzecze: 7,2 tys. km²,
   - Nil długość: 6,5 tys. km, dorzecze: 2,8 tys. km²,
   - Jangcy długość: 6,3 tys. km, dorzecze: 1,8 tys. km².
Najdłuższe rzeki Polski:
   - Wisła długość: 1048 km, dorzecze: 194424 km²,
   - Odra długość: 854 km, dorzecze: 118861 km²,
   - Warta długość: 808 km, dorzecze: 54529 km².

 

LAS to zbiór roślinności wraz ze światem zwierzęcym oraz elementami przyrody nieożywionej (a także relacje między nimi zachodzące).
- Lasy iglaste, bory – kompleksy roślinne, powstające przede wszystkim na glebach piaszczystych, ubogich w próchnicę i mało wilgotnych (tzw. bielicowych). W takich lasach występują sosny, modrzewie, świerki, jak również niektóre drzewa liściaste, np. brzoza czy osika. W runie leśnym często spotyka się borówki, jagody i wrzosy. Ze względu na dominujący gatunek drzew, można wyróżnić las jodłowy, świerkowy oraz bór sosnowy.
- Las liściasty strefy umiarkowanej – w tego typu lesie wyraźnie da się zauważyć sezonowość, a więc zmienność wyglądu drzew w zależności od pory roku. Las ten charakteryzuje się bogatym runem, które rozwija się w okresie wiosennym, kiedy pozbawione liści drzewa nie przeszkadzają słońcu w dotarciu nawet do najniższych roślin.
- Lasy liściaste strefy subtropikalnej – występują w miejscach, w których nie ma wyraźnie zaznaczonej różnicy pomiędzy zimą a latem. Główną roślinność stanowią dęby oraz tamaryndowce, magnolie, palmy itp.
- Las strefy okołorównikowej – charakteryzuje się bardzo dużą różnorodnością gatunkową, ze względu na obfitość opadów deszczu. Jego specyfiką są gęste, bujne i wiecznie zielone drzewa. Najlepsze warunki dla takiego lasu występują w dorzeczach dużych rzek, np. Orinoko, Kongo czy Zambezi.
- Las mieszany – powstaje głównie na terenach bardzo żyznych, o podłożu skrytobielicowym lub brunatnym (piaski gliniaste i gliny spiaszczone). W takim lesie głównymi gatunkami drzew są: dąb, buk, sosna, świerk, jodła, modrzew oraz brzoza.

 

GÓRY to wypukłe formy ukształtowania terenu o mocno urozmaiconej rzeźbie oraz różnej wysokości. Poszczególne szczyty górskie łączą się w grzbiety górskie lub masywy górskie, które z kolei tworzą łącznie pasma górskie. Poszczególne pasma oraz masywy wraz z przełęczami i kotlinami śródgórskimi tworzą większą formację: łańcuchy górskie. Kilka łańcuchów górskich o wspólnych cechach geologicznych, powstałe w czasie tego samego fałdowania noszą nazwę systemu górskiego.
Ze względu na wysokość, a także stromość stoków wyróżnia się góry niskie, średnie i wysokie:
   - góry niskie – obszary wznoszące się do 500 m n. p. m.,
   - góry średnie – sięgają do wysokości 1500 m n. p. m.,
   - góry wysokie – mają powyżej 1500 m n. p. m.
Ze względu zaś na sposób powstania wyróżnia się góry fałdowe, zrębowe i wulkaniczne:
   - góry fałdowe i zrębowe powstają na skutek ruchów górotwórczych, mających miejsce głównie na styku płyt tektonicznych, gdzie dwie nacierające na siebie masy ziemi prowadzą do wypiętrzenia się powierzchni,
   - góry wulkaniczne tworzą się w wyniku działalności wulkanów.