Spadki i spadkobranie

Kategoria: Prawo i finanse Opublikowano: sobota, 01 październik 2011 Piotr Kuroczycki

Każdy rozsądny i przewidujący człowiek wie, że na pewnym etapie życia należy uporządkować sprawy majątkowe, między innymi sporządzić testament. Zasady spadkobrania regulują zapisy Kodeksu Cywilnego, Kodeksu Postępowania Cywilnego oraz pośrednio przepisy Kodeksu Rodzinnego i Opiekuńczego. W języku prawniczym osoba sporządzająca testament to testator, a jej majątek określany jest jako masa spadkowa.

 

Rodzaje testamentów:

Wszystkie poniższe testamenty posiadają jednakową moc prawną.

Testament notarialny – sporządzony zostaje w obecności notariusza w formie aktu notarialnego. Notariusz zapisuje wolę testatora, a następnie wszystko odczytuje na głos. Aby dokument był ważny, musi zostać podpisany przez spadkodawcę oraz notariusza, a także musi być w nim podana data sporządzenia. Taki testament jest najbardziej wiarygodny.

Testament własnoręczny – najłatwiejszy do sporządzenia, gdyż spadkodawca spisuje go osobiście. Powinien być spisany odręcznie (nie na maszynie ani komputerowo) i na papierze. Po spisaniu testamentu opatruje się go datą sporządzenia oraz czytelnym podpisem. Dokument bez podpisu lub daty jego sporządzenia jest nieważny. Można go przechowywać w domu albo u notariusza (jeżeli wybieramy tą drugą możliwość, powinniśmy o tym zawiadomić jakiegoś spadkobiercę). Przy spisywaniu testamentu własnoręcznego nie są potrzebni świadkowie.

Testament ustny – sporządzany jest w tej formie z uwagi na zły stan zdrowia testatora i wymaga obecności dwóch świadków oraz urzędnika. Testament spisuje urzędnik gminny lub urzędnik stanu cywilnego w obecności świadków. Spadkodawca ustnie dyktuje urzędnikowi swoją wolę, która zostaje następnie odczytana na głos i podpisana przez testatora, a po nim przez urzędnika i świadków. Obowiązkowy jest także zapis daty sporządzenia dokumentu.

A jeśli ktoś z różnych powodów nie sporządził testamentu?

W takiej sytuacji spadkobranie następuje w drodze dziedziczenia ustawowego. Oznacza to, iż zgodnie z przepisami Kodeksu Cywilnego dziedziczą w pierwszej kolejności współmałżonek wraz z dziećmi zmarłego, przy czym na małżonka zmarłego nie może przypaść mniej niż 1/4 dziedziczonej masy spadkowej. Jeżeli małżonek zmarł wcześniej, całość majątku odziedziczą dzieci w jednakowych częściach. W przypadku bezdzietności zmarłego spadek otrzymują żyjący współmałżonek oraz rodzice.

Polskie prawo nie przewiduje dziedziczenia testamentem tylko części majątku. Dla przykładu: zmarły ojciec nie może zapisać w testamencie córce dom, a synowi samochód i oszczędności. W polskim systemie prawnym spadkobiercy nabywają wspólnie prawo do każdego elementu masy spadkowej w równych częściach. Rozpatrując to na podanym wyżej przykładzie córki i syna, każde z nich otrzymuje po połowie domu, samochodu i oszczędności.

Spadkobranie

Aby stać się właścicielem otrzymanego spadku, należy przeprowadzić postępowanie sądowe o stwierdzenie nabycia spadku. Dopiero po tych czynnościach można dokonać działu spadku, tj. określić co przypada każdemu ze spadkobierców. Niestety, spadkowe sprawy sądowe często ciągną się całymi latami i nierzadko doprowadzają do poważnych niesnasek rodzinnych. Wyjściem z takiej sytuacji jest tzw. zapis windykacyjny (przepisy dotyczące zapisu windykacyjnego zostały uchwalone przez sejm i zaczną obowiązywać od końca października 2011 r.). Zgodnie z tym przepisem spadkodawca sporządzając testament notarialny będzie mógł zapisać, że konkretna osoba nabywa poprzez spadkobranie konkretną część majątku testatora, zarówno ruchomego, jak i nieruchomego. W takim wypadku przedmiot objęty zapisem zostanie wyłączony z ogólnej masy spadkowej. Pozostała zaś część majątku będzie podlegać normalnemu podziałowi spadkowemu. Przy tym nabycie przez spadkobiercę tak określonej części spadku nie wyklucza go z uczestnictwa w podziale pozostałej części masy spadkowej. Zapisu windykacyjnego można dokonać nie tylko na rzecz członka rodziny, ale także na rzecz osób trzecich.

Stan prawny na wrzesień 2011 r.