Obywatelstwo polskie

Kategoria: Prawo i finanse Opublikowano: poniedziałek, 25 marzec 2013 Renata Kuroczycka

Podstawowe informacje o posiadaniu, warunkach nabycia oraz utracie obywatelstwa polskiego, a także zasady podwójnego obywatelstwa i przywileje obywatelstwa unijnego.

 

Obywatelstwo „od urodzenia"
Posiadanie obywatelstwa polskiego opiera się w głównej mierze na tzw. zasadzie krwi. Oznacza to, że nabywa się je niejako automatycznie jeśli przynajmniej jedno z rodziców jest pełnoprawnym obywatelem Polski. Przy tym nie ma znaczenia czy urodziliśmy się w kraju, czy za granicą. Jeżeli matka albo ojciec posiada inne obywatelstwo niż polskie, w ciągu 3 miesięcy od urodzin dziecka mogą złożyć oświadczenie, że wybierają dla potomka obywatelstwo innego państwa, którego obywatelem jest jedno z nich. W Polsce takie oświadczenia składa się przed starostą, zaś za granicą – przed konsulem w ambasadzie.
W prawie polskim obowiązuje również tzw. zasada ziemi, zgodnie z którą obywatelstwo polskie nadaje się dzieciom urodzonym lub znalezionym na terytorium naszego kraju. Dzieje się tak nawet wówczas, gdy oboje rodzice są nieznani albo nie posiadają żadnego obywatelstwa lub jest ono nieokreślone.

 

Nadanie obywatelstwa
Obywatelem Polski można zostać w drodze nadania obywatelstwa na podstawie decyzji wojewody lub na wniosek Prezydenta RP.
Prezydent nadaje obywatelstwo zwykle w szczególnych przypadkach, pod warunkiem, że cudzoziemiec minimum 5 lat legalnie mieszkał w Polsce. Okres ten można skrócić, lecz zależy to od stanowiska samego Prezydenta.
Wojewoda zwykle wydaje decyzje o nadaniu obywatelstwa polskiego w przypadku:
- wcześniejszej bezpaństwowości danej osoby,
- współmałżonkom obywateli polskich – po 3 latach małżeństwa i pobytu w naszym kraju,
- w sytuacji starania się o odzyskanie utraconego obywatelstwa (np. straconego w dzieciństwie, z woli rodziców),
- w sytuacji starania się o odzyskanie obywatelstwa, utraconego na skutek małżeństwa z cudzoziemcem (po jego ustaniu lub unieważnieniu).
Obywatelstwo polskie nadane rodzicom automatycznie obejmuje także małe dzieci. Jeżeli jednak mają już powyżej 16 lat, muszą same wyrazić na to zgodę.
Z mocy prawa obywatelem Polski staje się też repatriant z chwilą przekroczenia granicy RP.

 

Utrata obywatelstwa
Konstytucja gwarantuje, iż „obywatel polski nie może utracić obywatelstwa polskiego, chyba że sam się go zrzeknie". Jednak proste zrzeczenie nie oznacza od razu „zerwania więzi". Aby rzeczywiście zostało uznane, wymagana jest zgoda Prezydenta RP. Do wniosku o zrzeczenie należy wówczas dołączyć kilka wymaganych dokumentów.
Zgoda na zrzeczenie się obywatelstwa polskiego udzielona rodzicom obejmuje także ich małe dzieci. Jeżeli mają powyżej 16 lat, muszą same określić swoje stanowisko w tej sprawie i podjąć decyzję.

 

Podwójne obywatelstwo
W rozumieniu naszego prawa obywatel Polski NIE MOŻE być równocześnie uznawany za obywatela innego państwa, nawet jeśli posiada drugie obywatelstwo. Oznacza to, że w polskich urzędach, instytucjach itp. nie można posługiwać się paszportem innego kraju, bo nawet jeśli na stałe mieszka się za granicą, i tak jest się traktowanym jako obywatel RP.
Z uwagi na kwestie bezpieczeństwa osoby z podwójnym obywatelstwem nie mogą służyć w charakterze zawodowych wojskowych ani jako funkcjonariusze służb publicznych (np. Straży Granicznej, BOR, ABW itp.). Istnieje jednak możliwość zezwolenia na służbę w wojsku, w przypadku gdy drugie obywatelstwo dotyczy kraju członkowskiego NATO.

 

Obywatelstwo unijne
Z chwilą przystąpienia do Unii Europejskiej każdy Polak stał się obywatelem UE. Mimo to obywatelstwo unijne nie zastępuje polskiego, a jedynie je uzupełnia. Można się go zrzec wraz z zrzeczeniem się obywatelstwa polskiego, albo je utracić wraz z odebraniem naszego obywatelstwa.
Podstawowe uprawnienia obywatela UE:
- swobodne przekraczanie granic państw zrzeszonych w Unii,
- prawo wyborcze do Parlamentu Europejskiego,
- prawo wyborcze w wyborach lokalnych dowolnego państwa UE, jeśli mamy tam prawo pobytu (nawet gdy nie jesteśmy obywatelem tego kraju),
- prawo do opieki konsularnej w państwach, gdzie nie ma polskich placówek dyplomatycznych, ale są ambasady czy konsulaty innych państw unijnych,
- prawo składania skarg i petycji do Parlamentu Europejskiego,
- prawo składania skarg do unijnego rzecznika praw obywatelskich (na działanie instytucji UE).
Stan prawny: marzec 2012