Czytanie książek - pożyteczny relaks

Kategoria: Hobby Opublikowano: środa, 13 marzec 2013 Renata Kuroczycka

Dobra lektura to doskonała forma rekreacji. Odpowiednio dobrana książka może spełnić wiele funkcji: od poszerzenia wiedzy na konkretny temat, poprzez poprawę nastroju czy możliwość oderwania się od codziennych problemów, do samodoskonalenia włącznie (publikacje dotyczące rozwoju psychicznego i duchowego).

 

Wielka rola słowa pisanego jest znana od czasów, kiedy człowiek po raz pierwszy sięgnął po pióro, aby napisać tekst, skierowany do szerszego grona odbiorców. Oczywiście listy albo dokumenty urzędowe (handlowe) były znane już w głębokiej starożytności, jednak mają one zupełnie inne przeznaczenie i nie wywierają takiego działania jak publikacja literacka.
   W dawnych czasach teksty określane dzisiaj mianem beletrystyki były w ogóle nieznane. Nie tworzono powieści ani opowiadań. Główny powód takiego stanu rzeczy stanowił powszechny analfabetyzm. Przez wiele stuleci jedynymi ludźmi umiejącymi czytać i pisać byli kapłani, filozofowie-uczeni oraz najwyższa arystokracja (choć nie zawsze). Nic więc dziwnego, że wychodzące spod ich ręki teksty dotyczyły przede wszystkim problemów religijnych oraz filozoficzno-etycznych. Niewielki odsetek utworów stanowiły sztuki teatralne. W III w. p.n.e. powstała wspaniała Biblioteka Aleksandryjska, która stawiała sobie za cel zgromadzenie na swych półkach kopii wszystkich tekstów pisanych ówczesnego cywilizowanego świata. Podobno udało się zebrać kilkadziesiąt tysięcy (czasem mówi się o kilkuset tysiącach) woluminów. Została ona jednak doszczętnie spalona, a wraz z nią spłonęły wszystkie zbiory.

Narodziny chrześcijaństwa niewiele zmieniły w kwestii literatury. Nadal większość obywateli pozostawała niepiśmienna. Przez całe średniowiecze ośrodkami czytelnictwa pozostawały głównie klasztory, a podstawową dostępną formą książkową była ręcznie przepisywana Biblia oraz inne teksty religijne. Dopiero znacznie później dołączyły do tego grona również ręcznie kopiowane romanse dworskie, a także poezja. Takie książki stanowiły jednak prawdziwy rarytas. Było ich bardzo mało, dodatkowo zaś jako pisane odręcznie, miały dość wysoką cenę. Do tego dochodziły jeszcze koszty oprawy. Nie każdy więc mógł sobie pozwolić na zamówienie kopii interesującej go pozycji. Bogata, wykształcona arystokracja szczyciła się bibliotekami, zawierającymi średnio 30-50 tytułów – i uchodziło to już za bogaty zbiór.

    Prawdziwa rewolucja w czytelnictwie nastąpiła w XV wieku wraz z wynalezieniem druku. Wtedy dopiero pojawiła się możliwość rozwinięcia gatunków literackich, aby każdy umiejący pisać i czytać znalazł coś dla siebie. Poza dalszym rozwojem literatury religijnej, filozoficznej oraz naukowej, nastąpił rozkwit romansów i sztuk teatralnych, pojawiły się również poradniki, kalendarze, spora ilość pozycji z dziedziny ezoterycznej (wróżby, przepowiednie itp.), a także utwory o tematyce fantastycznej. Konsekwencją ciągle rosnącej popularności książek był podział literatury na trzy podstawowe rodzaje.

 

RODZAJE LITERACKIE
Epika
Utwory epickie są zwykle dość rozbudowane i często określa się je terminem dzieła. Posiadają fabułę, czyli ciąg powiązanych ze sobą zdarzeń, składających się na akcję, którą opowiada narrator. To właśnie narrator powołuje do życia świat i rzeczywistość przedstawione w utworze. W dziele epickim występują także bohaterowie, uczestniczący w opisywanych wydarzeniach. W skład fabuły wchodzą różne wątki, związane z danym bohaterem. Narracja zawiera w sobie opisy, dialogi, monologi itp.
Liryka
Liryka charakteryzuje się brakiem fabuły, który rekompensowany jest poprzez ukazanie przeżyć wewnętrznych, doznań i uczuć podmiotu lirycznego (czyli osoby mówiącej w danym utworze). Wszystkie myśli przekazywane są czytelnikowi głównie w postaci specyficznego monologu, z jakim podmiot liryczny zwraca się wprost do czytelnika albo innego adresata. Ten rodzaj literacki obejmuje praktycznie całą poezję.
Dramat
Utwory dramatyczne przeznaczone są do wystawiania na scenie. Posiadają fabułę, lecz nie mają narratora. Akcja przedstawiana jest przez samych bohaterów, w formie ich działania, dialogów oraz monologów. Z uwagi na brak narratora podczas czytania tekstu dramatu niewiele wiadomo na temat wyglądu bohaterów i miejsc akcji. Wszelkie opisy zostały zastąpione przez didaskalia (czyli tekst poboczny). To właśnie w didaskaliach autorzy dramatów umieszczają wszystkie informacje i wskazówki dla reżyserów. Tekst główny dramatu podzielony jest na akty, a w obrębie aktów na sceny, które zmieniają się wraz ze zmianą sytuacji (miejsce akcji, przybycie nowej osoby itp.).

 

GATUNKI LITERACKIE
W obrębie poszczególnych rodzajów literackich ukształtowały się różne gatunki. Wyróżnia się je przede wszystkim z uwagi na sposób mówienia o przedstawianej rzeczywistości, kompozycję samego utworu, ukazywane uczucia oraz uczucia wywołane u odbiorcy.
Epika - podstawowe gatunki: powieść, nowela, opowiadanie, epopeja, baśń, mit, legenda, pamiętnik, przypowieść, biografia.
Liryka - podstawowe gatunki: oda, hymn, pieśń, tren, elegia, fraszka, epigramat, sonet.
Dramat - podstawowe gatunki: dramat właściwy, tragedia, komedia, farsa, tragifarsa, opera.
Podana klasyfikacja jest dość płynna i niełatwa, toteż współcześnie trudno mówić o czystości głównych gatunków. Wyróżniono nawet gatunki międzyrodzajowe (mieszane), łączące w sobie cechy dwóch lub trzech rodzajów literackich (np. ballada, satyra, powieść poetycka, sielanka, bajka.)

Obecnie na rynku księgarskim można również znaleźć pozycje literackie, które dawniej w ogóle nie istniały lub stanowiły zupełny margines literatury, dzisiaj zaś stanowią spory dział piśmiennictwa (np. reportaże, felietony, recenzje, artykuły branżowe, kryminały itp.).
Największą popularnością cieszą się utwory zaliczane do tzw. beletrystyki (z jęz. franc. belles-lettres – „literatura piękna"). Jest to najogólniej mówiąc proza fabularna przede wszystkim o charakterze rozrywkowym, oparta na fikcji literackiej (powieści, opowiadania, nowele itp.).

 

Regularne czytanie książek ma wiele zalet: rozwija wyobraźnię, wzbogaca wiedzę, pozwala oderwać się od codzienności, dostarcza tematu do rozmów, poszerza horyzonty, rozwija świadomość itd. Właściwie dobrana lektura może nawet stanowić rodzaj psychoterapii. Człowiek, którego pasją jest czytanie, nigdy nie będzie się nudził – istnieje tyle dobrych publikacji na rynku, że zawsze znajdzie coś interesującego, co zagospodaruje mu popołudnie lub wieczór.

Patrz dział: Dobra książka z recenzjami ciekawej i wartościowej literatury.