Osteoporoza - choroba kości

Kategoria: Przydatne wiadomości Opublikowano: niedziela, 04 grudzień 2011 Izabela Zaloudik

W dobie rozwoju cywilizacji wizyta u lekarza często kończy się diagnozą „choruje pan/pani na osteoporozę”. Przyjrzyjmy się tej chorobie, skąd się ona bierze i jak sobie z nią radzić.

Gdy zaczyna chorować szkielet, w początkowym stadium, mamy do czynienia z osteopenią, nie leczona może prowadzić do choroby zwanej osteoporozą.

Osteopenia

Jest to fizjologiczny stan, w którym mineralna gęstość kości (BMD - standard referencyjny w rozpoznaniu osteoporozy) jest niższa niż normalnie (gdy T-Score wynosi od -1.0 do -2.5), czyli nastąpiło zmniejszenie masy tkanek kostnych przy zachowaniu zdolności do właściwej mineralizacji.

Uwarunkowania genetyczne, schorzenia, nieprawidłowe nawyki żywieniowe czy siedzący tryb życia oddziałują codziennie na nasz układ kostny, który dodatkowo wraz z wydłużeniem życia zaczyna szybciej tracić swój okres gwarancji.

Wraz ze zmianą ilości hormonów płciowych, których deficyt hamuje proces samowzmacniania się kości, roczna utrata wapnia z kości dochodzi do 1,2-5%. Niezależnie od wieku, schorzenie to nie powstaje z dnia na dzień, należy pamiętać o profilaktyce i przeciwdziałać temu zjawisku – aktywny tryb życia, dieta bogata w wapń i witaminy i oczywiście badania kontrolne, które wcześnie zaalarmują nas, czy nasz tryb życia skutecznie zabezpiecza nasze kości.

Stan ten może (ale nie musi) prowadzić do osteoporozy. Ale oczywiście lepiej zapobiegać niż leczyć...poddając się kontrolnemu badaniu, możemy w porę podjąć leczenie zapobiegawcze, które polega na wzmacnianiu kości i mięśni odpowiadających za stabilizację postawy.

Bezbolesne badanie pacjenta polega na pomiarowej metodzie zwanej densytometria (promieniowanie rentgenowskie) i opiera się na ocenie różnicy absorpcji między kością a tkanką tłuszczową i mięśniową.

Osteoporoza

Jest chorą metaboliczną szkieletu, początkowo bezobjawową, charakteryzującą się postępującym ubytkiem masy kostnej, osłabieniem struktury przestrzennej kości ze zwiększoną podatnością do mikrozłamań i złamań. Przy osteoporozie mineralna gęstość kości (BDM) jest niska, T-Score przekracza -2.5.

Z wiekiem tracimy na gęstości kości (już od 30-tego roku życia następuje nieuchronny proces utraty wapnia z kości, prowadzący do tak zwanego „progu złamań”), choć i u dzieci zaobserwowano problem osteopenii, a nawet ciężką osteoporozę.

O chorobie dowiadujemy się najczęściej przy okazji niewielkich urazów prowadzących do częstych złamań kości. Przewlekłe bóle kości długich oraz ból kręgosłupa, to widoczne objawy postępu choroby, a także sygnał dla nas o konieczności wizyty u specjalisty. Zaawansowany postęp choroby często objawia się garbem. Niestety jest to schorzenie, które przebiega „po cichu”, dlatego zwykle diagnoza następuje w fazie już zaawansowanej choroby. Nie da się tego procesu całkowicie zatrzymać, można go jedynie spowolnić.

Zagrożenie złamania kości jest bardzo duże, a leczenie i powikłania złamań powodują poważne komplikacje dla zdrowia dlatego należy profilaktycznie podjąć się leczenia, które prowadzi do zwiększenia masy kostnej, hamowania ubytków kości i poprawia ich wewnętrzną strukturę.

Z wiekiem do całego wachlarza zagrożeń utraty masy kostnej (ogólne osłabienie wydolności organizmu, choroby towarzyszące) dochodzi czynnik „skłonności do upadków”, dlatego też należy uwzględnić problemy z poruszaniem się, zaburzenia równowag czy zawroty głowy. Nie bez znaczenia pozostaje odpowiednie urządzenie otoczenia chorego (niedostosowanie otoczenia jest najczęstsza przyczyna groźnych urazów), czyli: oświetlenie w mieszkaniu, powinno być dostatecznie jasne beż efektu oślepiania (głównie na schodach i w przedpokoju); meble nie powinny być chwiejne (stołki), zbyt wysokie lub zbyt niskie (łóżko); niezwykle ważna jest podłoga – prosta, bez wysokich progów, bez tendencji do ślizgania, czy plątających się kabli; bezpieczna łazienka – zamontowane uchwyty przy toalecie, wannie i prysznicu, zabezpieczone matą kafle podłogowe; oraz telefon – powinien być łatwo dostępny (także z podłogi). A więc ostrożność i unikanie zbędnego ryzyka w pracach domowych i życiu codziennym jest zalecaną profilaktyką.

Oprócz leczenia farmakologicznego – leków hamujący proces niszczenia kości; leków pobudzających kościotworzenie; hormonalna terapia zastępcza, i inne (leki zawsze dobiera lekarz) ważną rolę odgrywa fizjoterapia. Zabiegi pomagają zapobiegać bólowi, budować siłę mięśniową oraz wpływają na postawę i ruchowość stawów. Najbardziej efektywnym „sportem”, wzmacniającym układ kostny, są długie codzienne przechadzki. Jeśli stan zdrowia na to pozwala, możemy pływać, uprawiać tenis, siatkówkę, biegać po miękkiej nawierzchni czy jeździć na rowerze. Ważne, aby ćwiczyć regularnie, przebywać na świeżym powietrzu oraz słońcu. Szczególnie uważamy na urazy - unikamy takich ćwiczeń: podnoszenie ciężarów, podskoków, gwałtownych ruchów i skłonów.

Należy pamiętać, że jest to powolny proces chorobowy, więc leczenie również wymaga czasu, i nie należy się zniechęcać czy przerywać leczenia w obawie nie skuteczności kuracji.

Ważną rolę w poprawie stanu zdrowia, odgrywa racjonalne żywienie a zapotrzebowanie na składniki pokarmowe uzależnione jest od płci, trybu życia oraz wieku. Szczególny nacisk kładzie się na pokarmy zawierające wapń, witaminy (szczególnie witaminę D) C, witaminy z grupy B, białka i mikroelementy, wspomagające wchłanianie wapnia – magnez i cynk, a także eliminowanie czynników ryzyka - nie nadużywanie alkoholu, mocnej kawy, napojów gazowanych czy papierosów.

 

Pokarmy zawierające sole wapnia:

żółty ser, orzechy laskowe, natka pietruszki, rzeżucha, kukurydza, chleb razowy, seler, groszek zielony, marchew, rzodkiew, jajko, figi, owoc kiwi.

Produkty bogate w magnez:

zarodki kukurydzy, kakao, kasza gryczana, fasola, mleko w proszku, płatki owsiane, groch, orzechy laskowe, chleb.

 

Należy również pamiętać, że niektóre diety (wyszczuplające, zapobiegające miażdżycy, wegetariańskie) bywają ubogie w wapń, magnez i witaminy, czyli nie zapewniające wystarczające składniki niezbędne dla prawidłowego rozwoju kości.

 

Badania kontrolne (densytometria) wykonuje się raz w roku, tą samą metodą i w tym samy miejscu co przy pierwszej wizycie, celem porównania wyników.

 

Regulane poddawanie się badaniom, w każdym wieku, daje duże szanse wykrycia różnych chorób nie tylko osteoporozy. O innych badaniach profilaktycznych będzie można przeczytać w kolejnych artykółach na naszej stronie.