Grodziska były miejscami zarówno codziennego życia, jak również ważnymi centrami handlowymi i kultowymi. To właśnie w ich obrębie koncentrowało się życie wspólnoty. Mieszkańcy grodzisk zajmowali się rolnictwem, rzemiosłem i handlem, a dzięki położeniu na skrzyżowaniu dawnych szlaków mogli utrzymywać kontakty z odległymi krainami.
Na terenie grodzisk natrafia się zarówno na przedmioty życia codziennego (ceramika, narzędzia), jak i elementy dawnego uzbrojenia (groty włóczni, topory czy okucia tarcz), co dowodzi, że pełniły one także istotną rolę militarną. Jednocześnie w części z nich odkryto ślady miejsc kultowych, sugerujące, że grodziska stanowiły również ośrodki duchowe oraz religijne, w których społeczność gromadziła się na wspólne obrzędy i święta.
Lista najbardziej charakterystycznych grodzisk słowiańskich w Beskidach i na Podbeskidziu, które zachowały się do dzisiaj i są dostępne w terenie:
1. Grodzisko w Starym Bielsku (Bielsko-Biała)
- z VIII–X w., jedno z najlepiej przebadanych na Podbeskidziu,
- miało konstrukcję wałów przekładkowych, z palisadą i fosą,
- było lokalnym ośrodkiem administracyjnym i militarnym.
2. Grodzisko w Cieszynie (na Górze Zamkowej)
- najstarsze ślady tutejszego osadnictwa słowiańskiego sięgają VIII–IX w.,
- później gród rozwinął się jako centrum kasztelańskie i miasto Cieszyn,
- dziś znajduje się tu rotunda św. Mikołaja (XI w.) – jeden z najstarszych murowanych zabytków w Polsce.
3. Grodzisko w Międzyświeciu (gm. Skoczów)
- wczesnośredniowieczny gród plemienia Gołęszyców,
- pierwsza faza: od VII do połowy VIII wieku – osada otwarta lub słabo umocniona,
- druga faza: od połowy VIII wieku – rozbudowa obronna, z wałem ziemnym, palisadą i fosą; ślady zabudowań mieszkalnych, rzemieślniczych i garncarstwa.
4. Grodzisko w Żywcu (Ślemień – Grodzisko Ślemieńskie)
- datowane na IX–X w., uważane za ważny punkt obronny i lokalne centrum osadnicze,
- wały ziemne otaczały owalny majdan na wzgórzu, w pobliżu szlaku przez Beskid Żywiecki.
5. Grodzisko w Wapienicy (Bielsko-Biała)
- położone na zboczu góry Palenica, funkcjonowało w IX–X w.,
- zachowane są wyraźne wały ziemne i ślady umocnień.
6. Grodzisko w Żywiecczyźnie – Rychwałd
- datowane na IX–X w., zachowały się zarysy wałów oraz majdan,
- pełniło funkcję obronną i refugialną (schronienie dla okolicznej ludności).
7. Grodzisko w Zembrzycach (Beskid Makowski)
- datowane na IX–X w., zachowane są wały i fosy,
- usytuowane na strategicznym wzgórzu, kontrolowało dolinę Skawy.
8. Grodzisko w Poznachowicach Górnych (Beskid Wyspowy)
- pierwotne założenie sięga kultury łużyckiej, czyli schyłku epoki brązu (ok. II–I tysiąclecie p.n.e.),
- funkcjonowało aż do czasów pierwszych Piastów, czyli wczesnego średniowiecza (ok. IX–X w.)
9. Grodziska koło Kamienicy (na wzgórzu Babia Góra) oraz Maszkowice i Chełmiec
- grodziska o pochodzeniu wczesnośredniowiecznym, prawdopodobnie związane z państwem plemiennym Wiślan, funkcjonujące mniej więcej w IX–X wieku.
10. Mikroregion Cisownica–Leszna–Puńców (Beskid Śląski / Podbeskidzie)
- odkryto tu prehistoryczne osadnictwo z młodszej epoki brązu (ok. 1300–750 p.n.e.) oraz wczesnej epoki żelaza (750–400 p.n.e.),
- są to osiedla (często położone na naturalnie obronnych wzniesieniach), ale można je traktować jako pierwotne formy grodzisk.
11. Szczyt Grodziska (Beskid Wyspowy)
- Grodzisko z trzech faz osadniczych:
- Kultura łużycka: V w. p.n.e.,
- Kultura tyniecka: II–I w. p.n.e.,
- Gród obronny: XII–XIII wiek (potężna budowla obronna, spalona podczas najazdu mongolskiego około 1287 r.).
srebrni.pl 