Mózg człowieka to nieustannie pracujące centrum dowodzenia całego organizmu, przesyłające impulsy nerwowe z szybkością ok. 360 km/h. Przeciętna pojemność mózgu ssaka o masie 60 kg wynosi 200 cm3, zaś 60-kilogramowy homo sapiens dysponuje mózgiem o średniej pojemności 1200-1500 cm3, zawierającym ok. 100 miliardów komórek nerwowych (neuronów). Choć waży zaledwie 2-3% masy ciała, zużywa aż 25% spoczynkowej energii organizmu (mózgi małp człekokształtnych potrzebują zaledwie 8%). Tak cenny organ chronią solidne kości czaszki, a cały ten ciężar spoczywa na delikatnej szyi – stąd częste bóle w odcinku szyjnym kręgosłupa.
Naturalna higiena układu nerwowego
Kondycja mózgu tylko częściowo zależy od genów; w znacznie większym stopniu wpływają na nią nasze codzienne wybory: to, co jemy, jak śpimy, jak się poruszamy i jak radzimy sobie ze stresem.
- Dieta dla mózgu
Dawni zielarze wierzyli w „podobieństwo kształtów” – orzech włoski, przypominający mózg, miał wzmacniać myślenie i pamięć. Dziś wiemy, że ich intuicja była trafna. Orzechy włoskie są bogate w kwasy omega-3, witaminę E, magnez i polifenole, które chronią komórki nerwowe przed stresem oksydacyjnym. Wspierają też komunikację między neuronami oraz poprawiają elastyczność błon komórkowych.
Równie korzystne są:
- jagody i borówki – dzięki antocyjanom wzmacniają połączenia nerwowe,
- zielone warzywa liściaste – źródło kwasu foliowego i antyoksydantów,
- oliwa z oliwek, kurkuma, kakao – naturalne neuroprotekcyjne substancje.
Cukier, choć potrzebny do pracy mózgu, w nadmiarze działa na niego destrukcyjnie. Nadmiar glukozy nasila proces glikacji, czyli nieenzymatycznego łączenia cukrów z białkami, prowadząc do powstawania związków uszkadzających neurony i naczynia mózgowe. Utrudnia to komunikację między komórkami nerwowymi oraz przyspiesza procesy starzenia organicznego. Dlatego lepszym wyborem są produkty o niskim indeksie glikemicznym i zdrowe tłuszcze, które zapewniają stabilną energię, a także ochronę przed stresem oksydacyjnym. Dobra dieta to nie tylko pożywienie dla ciała – to codzienna medycyna zapobiegająca starzeniu się umysłu.
- Ruch – paliwo dla neuronów
Aktywność fizyczna to jeden z najskuteczniejszych sposobów na utrzymanie sprawności mózgu. Każdy ruch, nawet umiarkowany spacer, poprawia ukrwienie i dotlenienie komórek nerwowych, wspomaga produkcję neurotrofin – białek odpowiedzialnych za regenerację neuronów i tworzenie nowych połączeń. Tak jak soki w roślinach muszą krążyć, by odżywiać ich tkanki, tak nasze ciało potrzebuje aktywności fizycznej, aby mózg mógł pracować wydajnie.
- Sen, ciśnienie i wewnętrzny system oczyszczania
Długo nie wiedziano, jak mózg „czyści się” z toksyn. Przełom nastąpił w 2012 roku, gdy odkryto układ glimfatyczny – naturalny system drenażu mózgu. Działa on niczym ekipa sprzątająca, która uaktywnia się podczas głębokiego snu. Usuwa z przestrzeni międzykomórkowych m.in. beta-amyloid i białko tau – związki, których nadmiar jest bezpośrednio powiązany z chorobą Alzheimera.
Ważne jest również utrzymywanie prawidłowego ciśnienia, co znacznie zmniejsza ryzyko zaburzeń neurodegeneracyjnych. Zgodnie z analizą z 2024 r. u osób z wysokim ciśnieniem sen krótszy niż 6 godzin na dobę prowadzi do gorszego funkcjonowania mózgu i większych uszkodzeń jego struktury. Z najnowszego badania (2025 r., Alzheimer & Dementia) obejmującego ponad 400 tys. uczestników wynika, że nieleczone nadciśnienie tętnicze oraz zaburzenia snu mogą 2–3-krotnie obniżyć skuteczność układu glimfatycznego. Gdy śpimy za krótko (mniej niż 6 godzin na dobę), a ciśnienie krwi jest zbyt wysokie – mózg nie ma szans na skuteczne oczyszczanie. Z czasem prowadzi to do mikrouszkodzeń, pogorszenia pamięci, a nawet demencji. Dlatego właśnie jednym z filarów ochrony mózgu jest regularny sen i kontrola ciśnienia.
srebrni.pl 