W ludzkich jelitach żyje ogromna, niewidoczna gołym okiem społeczność mikroorganizmów – bakterii, wirusów, grzybów i archeonów. Ten złożony ekosystem nazywamy mikrobiomem jelitowym (lub mikrobiotą jelitową). Szacuje się, że liczba mieszkańców jelit dorównuje liczbie komórek całego naszego ciała, a ich łączna waga sięga ok. 2 kg! Te mikroorganizmy wyewoluowały wraz z ludźmi, są więc z nami już setki tysięcy lat.
Mikrobiom nie jest biernym pasażerem ani pasożytem. Uczestniczy w trawieniu, pomaga rozkładać błonnik i wytwarzać krótkołańcuchowe kwasy tłuszczowe, które odżywiają komórki jelita. Bierze udział w syntezie niektórych witamin (m.in. K i z grupy B) oraz wspiera prawidłową pracę układu odpornościowego. Dodatkowo coraz więcej badań pokazuje, że jelita komunikują się z mózgiem poprzez tzw. oś jelita–mózg. Skład mikrobiomu wpływa zatem na nastrój, odporność na stres, a nawet na ryzyko depresji i chorób neurodegeneracyjnych. Nieprzypadkowo jelita nazywane są czasem „drugim mózgiem”.
Równowaga mikrobiomu jest wrażliwa na styl życia. Dieta uboga w błonnik, przewlekły stres, brak snu czy częste stosowanie antybiotyków mogą prowadzić do dysbiozy, czyli zaburzenia tej delikatnej równowagi, wówczas przewagę nad dobroczynnymi bakteriami przejmują patogeny, tj. drobnoustroje, które szkodzą naszemu organizmowi. Odbudowie prawidłowego mikrobiomu sprzyja różnorodna dieta roślinna, fermentowane produkty, kontakt z naturą i rytm dnia zgodny z biologią człowieka. Odpowiednia, zrównoważona mikrobiota to podstawa naszego zdrowia.
Terminy przydatne do zrozumienia mikrobiomu
Oś jelitowo-mózgowa – łączy przewód pokarmowy z ośrodkowym układem nerwowym za pomocą dwukierunkowej komunikacji. Jelitowy układ nerwowy (JUN) został oficjalnie opisany jako „mózg” już w roku 1907, jednak fakt istnienia gęstej sieci komórek nerwowych (takich samych jak te budujące mózg) w jelitach, został potwierdzony naukowo dopiero w 1998 r. przez neurobiologa prof. Michaela Gershona. Oszacował on, że w jelitach znajduje się 200-500 mln neuronów, które potrafią wytwarzać liczne neuroprzekaźniki (m.in. dopaminę i serotoninę). JUN jest autonomicznym systemem, który pracuje samodzielnie, niezależnie od mózgu, jednak pozostając z nim w stałym kontakcie, m.in. koordynuje trawienie, motorykę jelit oraz wydzielanie enzymów i hormonów.
Probiotyki – żywe (lub martwe) mikroorganizmy jelitowe, które wywierają korzystny wpływ na człowieka, przyczyniając się do poprawy jego zdrowia. Zaliczają się do nich takie szczepy bakterii, dla których w badaniach klinicznych udowodniono pozytywne efekty zdrowotne, np. Bifidobacterium i Lactobacillus. Najbardziej popularne produkty probiotyczne to mleczne napoje fermentowane. Żywność probiotyczna jest tzw. żywnością funkcjonalną (tj. wnoszącą dodatkowe korzyści ponad jej podstawową wartość odżywczą).
Prebiotyki – „pokarm” dla probiotyków, gł. niestrawione, fermentujące składniki pożywienia gospodarza, które stymulują wzrost korzystnych bakterii w jelitach (np. inulina, laktuloza, skrobia oporna itp.).
Synbiotyki – połączenie probiotyku i prebiotyku. Np. Lactobacillus + inulina lub Lactobacillus + FOS (oligosacharyd).
Eubiotyki – substancje, które mają na celu przywrócenie lub utrzymanie równowagi mikrobiomu, poprzez wpływ na cały ekosystem mikroorganizmów w ciele. Wzmacniają pożyteczne bakterie i zapobiegają rozwojowi patogenów (np. resweratrol, propolis).
Psychobiotyki – bakterie probiotyczne, które spożywane w odpowiednich dawkach wykazują działanie na oś jelitowo-mózgową: mają korzystny wpływ na zdrowie psychiczne, łagodzą objawy depresji, zespołu jelita drażliwego oraz chronicznego zmęczenia. Trwają zaawansowane badania nad wpływem mikrobiomu na autyzm i choroby psychiczne.
Dysbioza – występuje gdy w przewodzie pokarmowym znajduje się więcej szkodliwych bakterii niż korzystnych. Ochronna bariera przewodu pokarmowego zostaje wówczas osłabiona, zwiększa się „przepuszczalność” jelit, co skutkuje większym narażeniem organów wewnętrznych na zakażenia bakteryjne, wirusowe i grzybicze. Dochodzi wówczas do nasilenia procesów fermentacyjnych w jelitach, skutkiem czego są wzdęcia, zaparcia, odbijanie, bóle brzucha, zgaga itp. Następuje całościowe obniżenie odporności organizmu.
Mikrobiom jelitowy to żywa wspólnota mikroorganizmów, która od tysięcy lat współistnieje z człowiekiem. Jego równowaga wpływa nie tylko na trawienie, lecz także na odporność, metabolizm i komunikację jelit z mózgiem. Troszcząc się o mikrobiom, wspieramy całość zdrowia – ciało, psychikę i naturalne mechanizmy samoregulacji organizmu.
srebrni.pl 