Publikacje poświęcone roślinom można podzielić na trzy podstawowe grupy: zielniki akademickie, zielniki popularnonaukowe oraz opracowania etnobotaniczne i historyczne. Różnią się one nie tylko zakresem informacji, ale przede wszystkim odbiorcą oraz celem. Jedne koncentrują się na wiedzy naukowej, inne na praktycznym wykorzystaniu roślin, a jeszcze inne ukazują ich znaczenie w kulturze, wierzeniach i historii.
Można powiedzieć, że zielniki akademickie odpowiadają na pytanie: „Co nauka wie o tej roślinie?”, zielniki popularnonaukowe – „Jak rozpoznać ją i bezpiecznie wykorzystać w praktyce?”, natomiast publikacje etnobotaniczne i historyczne – „Jakie miejsce zajmowała ta roślina w kulturze, tradycji, wierzeniach i życiu codziennym dawnych społeczności?”.
- Zielniki akademickie
Przeznaczone dla studentów, naukowców, farmaceutów, biologów i specjalistów.
Charakteryzują się:
- stosowaniem nazewnictwa łacińskiego i polskiego,
- szczegółowymi opisami morfologii roślin,
- informacjami o składzie chemicznym,
- omówieniem działania potwierdzonego badaniami naukowymi,
- odniesieniami do literatury naukowej,
- precyzyjnymi danymi dotyczącymi dawkowania, bezpieczeństwa i przeciwwskazań.
Uwaga: z reguły nie posiadają ilustracji ani zdjęć (lub bardzo niewiele).
- Zielniki popularnonaukowe
Skierowane do szerokiego grona odbiorców – miłośników ziół, ogrodników i osób zainteresowanych zdrowym stylem życia.
Cechują je:
- prosty, przystępny język,
- opisy rozpoznawania roślin w terenie,
- praktyczne wskazówki dotyczące zbioru i suszenia,
- przepisy na napary, nalewki i inne domowe preparaty,
- liczne fotografie lub ilustracje,
- ciekawostki historyczne, etnograficzne i kulinarne.
- Zielniki etnobotaniczne i historyczne
Opisują nie tylko właściwości roślin (dość pobieżnie), ale przede wszystkim ich miejsce w kulturze, medycynie ludowej i obrzędowości. Łączą wiedzę naukową z historią i etnografią, dlatego są szczególnie polecane dla osób zainteresowanych tradycyjnym zielarstwem oraz antropologią kulturową.
WAŻNA UWAGA: nie wszystkie wartościowe zielniki są dziś dostępne w księgarniach. Wiele cenionych publikacji nie jest już wznawianych, dlatego warto szukać ich w antykwariatach, na portalach aukcyjnych czy targach staroci.
Kupując nowy zielnik w sklepie, dobrze jest najpierw przejrzeć jego zawartość. Szczególnie w przypadku publikacji popularnonaukowych warto zwrócić uwagę na jakość ilustracji – powinny przedstawiać całą roślinę, najlepiej wraz z korzeniem, a także charakterystyczne liście, kwiaty, nasiona i owoce. Ułatwia to prawidłowe rozpoznawanie gatunków w terenie. Niestety, wiele współczesnych książek zielarskich stawia przede wszystkim na atrakcyjną szatę graficzną. Zawierają efektowne fotografie / ryciny, ale często brakuje w nich szczegółów niezbędnych do oznaczania roślin, przez co ich wartość praktyczna jest niewielka. Dobry zielnik powinien przede wszystkim pomagać rozpoznawać rośliny, a dopiero potem zachwycać wyglądem!
- Przekrojowe kompendia wiedzy – przykłady
- „Rośliny polskie” (Wł. Szafer, St. Kulczyński, B. Pawłowski) – dwa tomy, solidna wiedza akademicka;
- „Rośliny lecznicze i ich praktyczne zastosowanie” (Aleksander Ożarowski, Wacław Jaroniewski) – klasyczna polska publikacja z zakresu farmakognozji. Szczegółowo opisuje skład chemiczny, działanie, wskazania i przeciwwskazania roślin leczniczych;
- „Farmakognozja” (Stanisław Kohlmünzer) – podręcznik akademicki wykorzystywany na kierunkach farmaceutycznych. Omawia surowce roślinne, ich składniki czynne oraz zastosowanie lecznicze;
- „Przewodnik dla oznaczania krajowych roślin zielarskich” (J.Mowszowicz).
- „Klucz do oznaczania roślin naczyniowych Polski niżowej” (Lucjan Rutkowski).
- „Jaki to kwiat” (D.Aichele, M.Golte-Bechtle);
- „Wielki zielnik roślin leczniczych” (Gérard Debuigne, François Couplan) – jedno z najbardziej cenionych, kompleksowych opracowań. Zawiera opisy ponad 100 gatunków roślin, ich właściwości oraz historyczne zastosowanie potwierdzone współczesną wiedzą;
- „Zielnik i zielnikoznawstwo” (Jacek Drobnik) – szczegółowe, akademickie, a zarazem przystępne kompendium wyjaśniające, jak prawidłowo tworzyć zbiory roślinne, ich historię oraz podstawy botaniki.
- Praktyczne przewodniki (dla początkujących i średniozaawansowanych) – przykłady
- „Ilustrowany przewodnik do rozpoznawania roślin” (Thomas Schauer, Claus i Stefan Caspari) – krótkie, treściwe opisy 1500 gatunków, ilustracje przedstawianych roślin (niestety, dość schematyczne);
- Seria „Zielnik” (Wydawnictwo Arkady) – popularna seria albumowa obejmująca m.in. tomy Kwiaty pól i łąk, Zioła łąk i ogrodów oraz Runo leśne. Książki te wyróżniają się dobrymi ilustracjami i kluczami do oznaczania gatunków;
- „Mój pierwszy zielnik” (Maja Graniszewska, Dorota Wojciechowska-Danek) – dobra, edukacyjna pozycja wprowadzająca w świat oznaczania pospolitych gatunków polnych;
- „Atlas roślin leczniczych” (Richard Mabey) – bogato ilustrowany atlas ułatwiający rozpoznawanie roślin; łączy informacje botaniczne z praktycznym zastosowaniem;
- „Sekrety ziół” (Stefania Korżawska) – przystępnie napisany przewodnik po najpopularniejszych ziołach, zawiera przepisy, wskazówki dotyczące zbioru i tradycyjnego wykorzystania;
- „Botanicum” – Kathy Willis, Katie Scott – jedna z najpiękniej wydanych współczesnych książek botanicznych, z wielkoformatowymi ilustracjami inspirowanymi dawnymi tablicami muzeów historii naturalnej.
srebrni.pl 